Nhiều cảng biển đang trở thành bãi rác

Trong khi chi phí xử lý rác thải tại nước ngoài vô cùng đắt đỏ, nhiều doanh nghiệp (DN) đã lợi dụng kẽ hở tìm cách vận chuyển phế liệu vào Việt Nam. Không kịp xoay xở và xử lý trước hàng nghìn container phế liệu ùn ứ, hàng loạt cảng biển của Việt Nam đã bất đắc dĩ bị biến thành bãi rác của thế giới…

Lợi dụng kẽ hở luật pháp

Theo báo cáo của Cục Hàng hải (Bộ Giao thông vận tải – GTVT) tính đến ngày 14-9-2018, các cảng biển khu vực Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh, Vũng Tàu đang phải chứa 8.869 container phế liệu. Nhiều nhất trong số này là các cảng khu vực TP Hồ Chí Minh, trong đó chỉ riêng cảng Cát Lái đang phải chứa 4.452 container với 3.032 container lưu bãi hơn 60 ngày và 2.756 container lưu bãi hơn 90 ngày. Xếp sau là các cảng khu vực Hải Phòng (2.226 container), Vũng Tàu (674 container), Đà Nẵng (93 container)… Các phế liệu này chủ yếu là nhựa, giấy và một số loại phế liệu sắt, nhôm do các hãng tàu nước ngoài như: Cosco, EMC, Wanhai, OCL, MSK, Huyndai… vận chuyển.

Lý giải việc gia tăng hàng tồn đọng tại cảng biển, ông Bùi Thiên Thu, Phó Cục trưởng Hàng hải, cho biết: Trong thời gian gần đây, chính sách thương mại của các cường quốc kinh tế thế giới có nhiều thay đổi với diễn biến phức tạp. Đơn cử như việc Trung Quốc thông báo ngưng nhập khẩu 24 mặt hàng phế liệu có thể tái chế từ ngày 1-1-2018, nên nhiều nước phát triển như Mỹ, châu Âu, Australia… đã tìm đường đưa phế liệu vào các nước châu Á khác, trong đó có các cảng biển Việt Nam.

Ông Nguyễn Năng Toàn, Giám đốc Trung tâm logistics Tổng công ty Tân cảng cho biết: Ở nước ngoài, chi phí để xử lý một container hàng phế liệu rất lớn, gấp 10 lần chi phí mua một container và thuê chở về Việt Nam. Vì vậy, nhiều nước tranh thủ tìm mọi cách “đổ rác” về Việt Nam.

Ông Bùi Thiên Thu cho hay, những bất cập trong việc quản lý phế liệu nhập khẩu của các bộ, ngành đang tạo kẽ hở cho một số tổ chức, cá nhân lợi dụng để nhập phế liệu không đáp ứng quy chuẩn, quy định, khi bị phát hiện thì bỏ lại các cảng biển. Thậm chí nhiều DN còn dùng giấy xác nhận của các DN khác, đăng ký địa chỉ kinh doanh không đúng thực tế, giả mạo hồ sơ, giấy tờ… gây khó khăn trong việc xác định chủ sở hữu các lô hàng. Không tìm được ai để xử lý, nhiều cảng biển đang trong tình trạng dở khóc dở cười khi muốn xuất đi thì không nước nào nhập, xử lý lại vô cùng tốn kém.

Thẳng thắn chỉ ra những bất cập, lãnh đạo Cục Hàng hải cho hay: Hiện chúng ta cũng chưa có quy định pháp lý đầy đủ để ràng buộc trách nhiệm và chế tài xử phạt đối với chủ tàu trong vận chuyển phế liệu nhập khẩu. Thậm chí việc định nghĩa về phế thải và phế liệu vẫn đang được quy định tương đối giống nhau. Giấy phép nhập khẩu lại do nhiều cấp của Bộ Tài nguyên & Môi trường thực hiện nhưng chưa liên thông, chưa công khai trên mạng dẫn đến khó khăn cho các đơn vị thực thi, kiểm tra giấy phép.

Phối hợp liên ngành

Để xử lý các container rác thải, Thứ trưởng Tài Nguyên & Môi trường (TN&MT) Lê Công Thành cho biết: Bộ đang đưa ra hai hướng xử lý. Thứ nhất là những lô hàng phế liệu do 116 tổ chức, cá nhân đủ điều kiện nhập khẩu, sản xuất, chiếm 42%, cơ quan hải quan yêu cầu khẩn trương làm thủ tục thông quan theo quy định. Trường hợp các lô hàng phế liệu không đáp ứng yêu cầu bảo đảm môi trường sẽ bị buộc tái xuất hoặc tiêu hủy, chi phí xử lý do tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm chi trả. Thứ hai là lô hàng phế liệu do 158 tổ chức, cá nhân nhập khẩu không có giấy xác nhận, chiếm 58%, cơ quan hải quan tiếp tục xác minh và xử lý như các tổ chức buôn lậu phế liệu. Đối với các lô hàng phế liệu nhập khẩu vô chủ tiếp tục xác minh, nếu đủ điều kiện xử lý như chất thải nguy hại hoặc tái chế. Quá trình này phải thực hiện theo các quy định của Chính phủ, trình tự, thủ tục xác lập quyền sở hữu toàn dân đối với tài sản và thời hạn sau 5 tháng thì xử lý theo quy trình này.

Riêng với Cục Hàng hải, mới đây cũng đã có văn bản kiến nghị các bộ, ngành liên quan xây dựng quy chế phối hợp liên ngành để quản lý, kiểm tra, kiểm soát hàng hóa phế liệu nhập khẩu. Theo đó, Bộ TN & MT khẩn trương rà soát, sửa đổi, bổ sung và ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường đối với phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất. Bộ Tài chính chỉ đạo cơ quan hải quan địa phương khẩn trương thông quan các lô hàng phế liệu nhập khẩu đã có Giấy chứng nhận/Giấy xác nhận đủ điều kiện bảo vệ môi trường. Bộ Công Thương rà soát, kiểm tra việc thực hiện các công ước, điều ước quốc tế Việt Nam đã tham gia; rà soát các quy định về quản lý xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa tại Việt Nam theo thẩm quyền để có các giải pháp quản lý hàng hóa phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất tổn đọng tại các cảng biển. Bộ Công an tăng cường điều tra, làm rõ và xử lý nghiêm những trường hợp gian lận, doanh nghiệp sử dụng địa chỉ kinh doanh không đúng, giả mạo hồ sơ, làm giả giấy chứng nhận đủ điều kiện, nhập khẩu phế liệu không đáp ứng về điều kiện, yêu cầu về bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật…

Riêng Bộ GTVT sẽ chủ trì phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, nghiên cứu, bổ sung các văn bản pháp lý liên quan quy định về trách nhiệm vận chuyển hàng hóa vi phạm ra khỏi lãnh thổ Việt Nam và chế tài xử phạt đối với chủ tàu, hãng tàu khi không thực hiện vận chuyển hàng hóa ô nhiễm môi trường ra khỏi lãnh thổ Việt Nam. Tiếp tục phối hợp các bộ, ngành, địa phương thực hiện các nhiệm vụ tại Văn bản số 281/TB-VPCP; Văn bản số 322/TB-VPCP và Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về một số giải pháp cấp bách về quản lý và sử dụng phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất.

Theo Nhân Dân