- 20/05/2011
- Đăng bởi: SOTRANS
- Danh mục: Thông tin chuyên ngành
Theo Hiệp hội vận tải HK quốc tế (IATA), các hãng HK trên thế giới bị thua lỗ nặng trong những năm qua là do tác động của giá xăng dầu trên thế giới liên tục tăng cao. Theo tính toán, nếu giá dầu cứ tăng thêm 1 USD/ thùng thì các hãng vận tải hàng không trên thế giới phải chi thêm khoảng 1 tỷ USD.
Năm 2008, giá nhiên liệu chiếm 30% tổng chi phí hoạt động của các hãng HK và đã tăng lên 40% trong năm 2009.
Năm 2008, Air China, hãng HK lớn của Trung Quốc có kế hoạch sử dụng máy bay A330 thay máy bay Boeing 747 để giảm tiêu hao nhiên liệu. Các hãng HK Mỹ cũng lao đao – United Airlines công bố giảm 14% tần suất các chuyến nội địa so với năm trước. Hãng này cũng tuyên bố đóng cửa công ty con là Hãng HK giá rẻ Ted. Trước đó, American Airlines và Delta Air Lines có kế hoạch cắt giảm 11-12% các chuyến bay nội địa để hạn chế nguy cơ thua lỗ đến 7,2 tỷ USD trong năm 2009. Air France, hãng HK lớn nhất thế giới về doanh thu cũng dự báo hãng sẽ phải đối mặt với khoản chi phí tăng thêm 1,1 tỷ euro (1,73 tỷ USD) do giá nhiên liệu tăng.
Khủng hoảng kinh tế đã khiến hành khách ngại đi lại bằng máy bay. Hoạt động xuất nhập khẩu tại các nước cũng sụt giảm mạnh, từ đó việc vận chuyển hàng hoá bằng đường HK mất đi một nguồn thu lớn. Theo IATA, kể từ khi giá nhiên liệu tăng đột biến năm 2008 và khủng hoảng lan rộng trên toàn cầu, ít nhất 30 hãng HK đã phá sản. Ngành HK thế giới bắt đầu năm 2009 với nhiều chông gai. Ngay trong tháng 1.2009, lĩnh vực vận tải hàng hoá HK thế giới giảm kỷ lục tới 23,2% (so với dự báo của IATA hồi tháng 12.2008 là 22.6%). Vận tải HK các khu vực đều giảm mạnh; đặc biệt tại châu Á suy giảm mạnh tới mức 28,1%. Lượng hàng hoá vận chuyển bằng đường HK tại khu vực châu Âu giảm 23% so với cùng kỳ năm 2008. Khu vực châu Mỹ Latin khởi đầu năm 2009 với mức giảm 19,3%.
Trong quý 2.2009, hơn 50 hãng HK trên thế giới đã thua lỗ hơn 2 tỷ USD, đưa toàn bộ khoản thua lỗ của ngành HK trong nửa đầu năm 2009 lên hơn 6 tỷ USD.
Đến hết quý 2.2008, Vietnam Airlines (VNA) lần đầu tiên công bố lỗ tới 80 tỷ đồng do giá xăng dầu tăng cao. Nhưng chỉ 6 tháng sau, VNA đã lãi 240 tỷ đồng trong một năm kinh tế đầy biến động. Ông Giovani Bisignani – Tổng Giám đốc IATA cho biết, trong năm 2009, khi thị trường thế giới lỗ nặng, hãng VNA vẫn đạt lợi nhuận trước thuế là 8,3 triệu USD. Trong năm 2010, doanh số củaVNA tăng đến 30%.
Tuy nhiên, các hãng HK tư nhân VN thì lại khốn đốn. Trong năm 2008, Jtstar Pacific (JPA) lỗ tới 546 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu âm 121 tỷ đồng. Hãng HK IndochinaAirlines hoạt động trong một năm đã lỗ 50 tỷ đồng tiền nhiên liệu và thuê máy bay.
Giá nhiên liệu tăng cao và ảnh hưởng của suy thoái kinh tế, thua lỗ và giảm nhu cầu vận chuyển hàng hoá là chuyện thường tình của ngành HK. Vận chuyển hàng hoá thế giới giảm 1,8% (2008) và 10,1% (2009) so với năm trước. Tuy nhiên, trong bối cảnh ấy, thị trường vận chuyển HK VN vẫn giữ được tốc độ tăng trưởng tương ứng là 10% và 2%.
Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 2008-2009 đã đi qua, nhưng dư âm của nó lại tiếp tục đè nặng lên ngành HK trong năm 2010, mặc dù đã phục hồi nhưng với tốc độ chậm.
Ông Giovani Bisignani – Tổng Giám đốc IATA nhận định: Năm 2011, quá trình phục hồi sẽ ngưng lại, mức lợi nhuận của năm sẽ là 9,1 tỷ USD. Với sự biến động của giá nhiên liệu vừa qua, các hãng HK các nước trên thế giới sẽ phải đối mặt với những điều kiện khó khăn hơn do tăng chi phí nhiên liệu, tăng trưởng GDP chậm hơn và thuế quan cũng bị xiết chặt.
LEO DỐC
Suy thoái kinh tế, dịch bệnh và các những biến đổi về tự nhiên và chính trị đã có những tác động nặng nề tới vận tải HK toàn cầu nói chung và vận tải HK VN nói riêng. Ước tính trong 10 năm qua, thiệt hại của ngành này có thể lên tới 50 tỷ USD. Mặc dù vậy, HK VN vẫn đạt được những thành tích đáng mừng, trong đó vận tải hàng hóa và đạt mức tăng trưởng cao hơn rất nhiều so với mức tăng 2% của năm 2009. Năm 2011, dự báo sản lượng vận chuyển của các hãng HK VN đạt 219.000 tấn hàng hóa, tăng 16,2% so với năm 2010. Sản lượng hàng hóa thông qua các cảng HK VN đạt 690.000 tấn hàng hóa trong năm 2011 (tăng 17,2% so với năm 2010), thị trường vận chuyển HK VN sẽ tiếp tục tăng trưởng ở mức 20% về hàng hóa so với năm 2010.
VNA vẫn đứng vững và kinh doanh có lãi, trong đó thị trường vận chuyển hàng hóa phát triển nhanh trong 10 năm qua. Năm 2009 là 131.221 tấn, tăng 2,3% so với năm 2008, vượt gần 10,3% so với kế hoạch năm 2009. Năm 2010, tổng vận chuyển hàng hóa, bưu kiện ước thực hiện năm 2010 là 166,3 ngàn tấn, vượt kế hoạch 16,4% và tăng 43,9% so với năm 2009.
Có thể thấy rằng, trước những khó khăn của cuộc khủng hoảng và những thách thức cũa thị trường HK, trong khi vận chuyển hàng hóa ngành HK thế giới gặp rất nhiều khó khăn và thua lỗ nặng, ở VN, thị trường này vẫn là một bức tranh sáng màu, biểu hiện là nhu cầu vận chuyển hàng hóa ngày càng cao, sản lượng ngày càng tăng. Ngành HK VN theo như đánh giá khả quan của ông Giovani, trong năm 2011, lưu lượng hành khách tăng khoảng 9,5%, vận chuyển hàng hóa đạt 36-37%.
KHÁCH LẤN CHỦ
Sự chiếm ưu thế của các hãng kinh doanh nước ngoài ở thị trường VN đã không còn xa lạ. Chúng ta nói đến nhiều về việc logistics VN hiện đóng vai trò là một nhà cung cấp dịch vụ vệ tinh cho các đối tác nước ngoài, và thị trường vận tải hàng hóa HK VN cũng không l2 ngoại tệ.
Tuy nhiên, hiện tồn tại một nghịch lý là thị trường vận tải hàng hóa ở VN đang tăng trưởng, các hãng HK VN, trong đó VNA vẫn là “ông lớn” trong thị trường vận tải HK nội địa, nhưng thị phần vận tải hàng hóa cảu VNA lại chiếm tỷ lệ nhỏ. Trung bình, doanh thu từ vận tải hàng hóa chỉ chiếm trên 10% tổng doanh thu của VNA. Cụ thể: từ năm 2001-2002, thị phần của VNA chiếm khoảng 30% tổng thị trường; năm 2004-2005, còn 27-28%; năm 2006 chỉ còn khoảng 26-27%. Đến năm 2008, chiếm 28,6%, năm 2009 chiếm 29,6%, 6 tháng đầu năm 2010 nhảy vọt lên gần 60%. Rõ ràng, vận chuyển hàng hóa HK ở nước ta đang bị các doanh nghiệp nước ngoài chiếm ưu thế. Có nhiều nguyên nhân.
VNA được đánh giá là “đại gia” của thị trường HK nội địa nhưng lại không có máy bay chở hàng riêng mà chỉ là kết hợp chở thêm hàng trên các chuyến bay chở khách và thuê máy bay chở hàng, do vậy khả năng vận chuyển có hạn. Thiếu máy bay chuyên dụng là nguyên nhân khiến cho các hãng HK VN không đảm bảo sức chở hàng hóa. Hơn nữa, tình trạng quá tải thị trường HK nội địa trong thời gian qua đủ để thấy rằng sức ép của việc đầu tư máy bay chở khách đang rất lớn, có lúc VNA đã phải tăng tải các đường bay nội địa lên đến 60-70% nhưng vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu đi lại.
Hơn nữa hạ tầng cơ sở, nhất là ga hàng hóa của các cảng HK lớn chưa đáp ứng nhu cầu của khách. Dự án Cảng HK quốc tế Long Thành (Đồng Nai) được đánh giá có quy mô lớn nhất trong khu vực với công suất là 5 triệu tấn hàng hóa/năm, nhưng còn phải chờ đợi… Ngoài ra, việc dành một khoản chi phí lớn mua máy bay chở hàng lúc này thực sự là quá sức đối với các hãng HK VN. Được biết, chi phí thuê 1 máy bay chở hàng khoảng 10 triệu USD/năm và hãng phải chịu lỗ từ 3-5 năm.
BÀI TOÁN KHÓ
Cục HK VN cho biết, cơ quan này khuyến khích các hãng HK đã được cấp phép phát triển dịch vụ vận chuyển hàng hóa bằng máy bay chuyên dụng, nghĩa là các hãng HK được mở rộng thêm hoạt động chuyên khai thác hàng hóa. Nhưng do đặc thù của ngành, thủ tục ra đời được kiểm soát rất chặt, khả năng tài chính, năng lực cạnh tranh và chịu được những rủi ro, là những nguyên nhân làm các hãng HK tư nhân VN phải rất chật vật, Indochina là một điển hình.
Đặc biệt, sau hai lần trễ hẹn, tháng 9.2010 hãng vận chuyển hàng hóa bằng đường HK VN lần đầu tiên của VN đã cất cánh, đó là Công ty hàng không Trãi Thiên ( Trai Thien Air Cargo) chở hàng hóa bằng máy bay chuyên dụng, đánh dấu bước chuyển mình của ngành vận chuyển hàng hóa bằng đường HK. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu kinh doanh, nhãng đã gặp phải rất nhiều khó khăn. Hiện kế hoạch cất cánh của hãng liên tục bị dời lại. Bộ GTVT ấn định cho một số hãng hàng không tư nhân phải cất cánh trước 30.06.2011, nếu không sẽ bị thu hồi giấy phép kinh doanh.
Trong khi HK VN còn đang loay hoay giải bài toán thiếu phương tiện, thì các hãng HK nước ngoài có các chuyến bay thường lệ chở hàng đến và đi từ VN đang “ăn nên làm ra”. VN đang là một thị trường tiềm năng, các đại gia trong lĩnh vực này như Cathay Pacific, Eva Air, Korean Air, China Airlines Cargo, Shanghai Airlines, Asiana Airlines, Cargoltalia, FedEx, DHL, CargoLux… đang tăng cường đẩy mạnh khai thác các chuyến bay hàng hóa đi và đến VN.
Bài toán hơi khó cho việc chiếm lại thị phần nói trên?
Bao giờ thì ngành vận tải hàng hóa bằng đường không của VN sẽ giải xong bài toán khó ấy?
Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 2008-2009 khiến cho ngành vận tải hàng hóa hàng không (HK) thế giới chao đảo. Bước sang năm 2010 đã có dấu hiệu phục hồi nhưng vẫn là một năm đầy thách thức. Năm 2011 ngành HK thế giới được dự báo là quá trình phục hồi sẽ ngưng lại. Và hiện thực là, các hãng HK nội địa đang phải chứng kiến các hãng vận chuyển nước ngoài đã và đang chiếm ưu thế ngay trên sân nhà.