Doanh nghiệp xuất nhập khẩu điêu đứng vì phụ phí vận chuyển

Một trong những gánh nặng đang đè trên vai các doanh nghiệp xuất nhập khẩu là việc tăng thu phụ phí hàng hóa tại các cảng biển. Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) khẳng định, việc thu phụ phí quá lớn đã gây khó khăn cho chủ hàng và giảm tính cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam.

Phụ phí “đè” doanh nghiệp

Theo Văn bản số 2730 của Bộ GTVT gửi Thủ tướng Chính phủ báo cáo tình hình thu thêm phụ phí của chủ tàu ở cảng biển thì có hàng chục phụ phí các loại đang đổ lên vai chủ hàng. Lý giải cho việc có nhiều phụ phí ngoài giá cước vận chuyển chính thức, các chủ hãng tàu cho rằng, do giá cước thấp nên không đảm bảo lợi nhuận trong kinh doanh để duy trì hoạt động, điều này buộc các chủ tàu phải có thêm phụ phí. Thực tế, chỉ tính riêng các loại phụ phí được công bố đã có gần 10 loại như: phí dịch vụ container, phí mất cân đối container, phí tắc nghẽn cảng, phí vệ sinh container, phí sửa chữa vỏ container, phí đặt cược container (đối với hàng lạnh)… Ngoài ra, chủ hàng còn phải đóng thêm các loại phí khác như phí thủ tục, phí hóa đơn, phí lưu kho bãi, phí cầu đường, phí giao hàng lẻ theo container…

ông Tăng Văn Hấn- Phó Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam- lo lắng: Phụ phí và phí tại các cảng tăng nhiều, trong đó phát sinh những khoản phí vô lý như thu phụ phí chênh lệch giữa hàng nhập và hàng xuất… Tất cả đều “đè” vào người sản xuất. Hiện tại, các hãng tàu thu các loại phí nhưng không thông báo hoặc thông báo trong thời gian ngắn, gây rất nhiều khó khăn cho chủ hàng. Đơn cử như với phí dịch vụ container THC (phí trả cho bến bãi đối với hàng nguyên container), Việt Nam đã thống nhất thu loại phí này và chủ hàng đã chấp nhận nộp. Phí này do các cảng thu nhưng thực tế các chủ tàu thu trực tiếp từ chủ hàng nộp cho cảng. Với mức thu của cảng là 20 USD/container 20′ và 35 USD/container 40′ nhưng các chủ tàu lại thu lần lượt cao hơn từ 60 – 70 USD và 100-120 USD/container. Riêng loại phí này chủ tàu đã được hưởng phần chênh lệch khá lớn.

Nhiều chủ hàng cho biết, phải “cắn răng” nộp những khoản thu vô lý như phí vệ sinh container, nhiều container khi bốc xếp hàng xong vẫn sạch nhưng vẫn bị chủ tàu hoặc đại lý thu tiền.

Phí mất cân đối container (CIC hoặc CIS) mới xuất hiện ở Việt Nam khoảng từ tháng 3/2010, do thời điểm này ở Việt Nam lượng hàng nhập lớn hơn lượng hàng xuất nên các hãng tàu phải thu thêm phí này để bù đắp một phần chi phí vận chuyển container rỗng khi tàu về không có hàng. Tuy nhiên, mức thu và thời điểm thu của các hãng không giống nhau. Trung bình hiện nay là 50 USD/container 20′ và 100 USD/container 40′. Hiện tại, hầu hết các hãng tàu như Wanhai, Phoenix, EverGreen… đều thu phí này. Đặc biệt, có hiện tượng một số hãng tàu ủy quyền cho đại lý thu hộ, những đại lý này lấy danh nghĩa chủ tàu lại thu thêm một số khoản phí cho riêng mình gây nên hiện tượng phí chồng lên phí. Việc thu phụ phí quá lớn như vậy gây khó khăn cho chủ hàng Việt Nam vì chi phí vận tải tăng, đẫn đến giá thành sản phẩm tăng sẽ làm giảm tính cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Giải pháp làm lành mạnh thị trường vận chuyển

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Thành Biên cho rằng:Vấn đề thu phụ phí đã xảy ra trong nhiều năm nhưng vẫn chưa được giải quyết triệt để. Bên cạnh việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và hiệp hội chủ hàng chưa được chặt chẽ thì vướng mắc còn nằm ở hình thức giao nhận hàng mà các doanh nghiệp đang thực hiện. Do hàng của ta thường theo hình thức mua CIF, bán FOB (mua tại cảng đến và bán tại cảng đi) nên không chủ động được quyền thuê phương tiện vận chuyển. Việc này gây bất lợi lớn cho chủ hàng Việt Nam, vì các hãng tàu hạ giá cước để giành hàng từ bên ngoài Việt Nam nhưng khi lỗ thì tính bù lại từ phía chủ hàng Việt Nam. Điều này không chỉ khiến chủ hàng Việt Nam đã bị thiệt một lần trên hợp đồng ngoại (về xuất nhập khẩu) trong giá hàng, trong mất quyền vận tải và còn bị thiệt lần thứ hai khi phải gánh chịu thay người thuê tàu các loại phụ phí chưa hợp lý. Hơn thế nữa, chủ hàng Việt Nam thường rất đơn lẻ, khả năng đàm phán không tốt và chưa có sự liên kết với nhau để tạo sức ép cho hãng tàu nước ngoài nên thường chấp nhận tất cả các yêu cầu của đại lý và chủ tàu.

Bộ GTVT đánh giá, việc áp dụng thu phụ phí này chưa có một cơ chế quản lý, giám sát và hướng dẫn đồng bộ của các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền nên các chủ tàu nước ngoài có thể đơn phương áp thêm một số loại phí cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam. Đặc biệt, đội tàu trong nước không đáp đủ nhu cầu nên các chủ hàng nhiều khi bị chủ tàu nước ngoài “xử ép” do phải lệ thuộc.

Để giải quyết tình trạng này, theo Bộ GTVT, bên cạnh việc cần phát triển đội tàu trong nước, tàu có trọng tải lớn và chạy tuyến quốc tế thì cần nâng cấp cơ sở hạ tầng cảng biển, hạ tầng giao thông kết nối với cảng nhằm tránh các hãng tàu lợi dụng sự yếu kém về cơ sở hạ tầng để thu thêm một số loại phí. Bộ GTVT cũng kiến nghị Chính phủ giao Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Hiệp hội Chủ hàng chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tiến hành hiệp thương giá với các chủ tàu để tiến tới một thị trường giá cước và các loại phụ phí vận tải đường biển minh bạch, hợp lý từ đó nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam trên trường quốc tế. Hiệp hội Chủ hàng cũng sẽ làm đầu mối tổng hợp thông tin, theo dõi diễn biến, thực hiện các thỏa thuận, đề xuất, kiến nghị với các cơ quan quan lý nhà nước liên quan đối với các vận tải, phụ phí vận tải đường biển trong mối quan hệ kinh tế giữa chủ hàng và chủ tàu; giao Bộ Tài chính xây dựng cơ chế, chính sách để điều chỉnh, bổ sung các quy định pháp luật về giá, phí hoặc xây dựng thêm các văn bản pháp quy để quản lý thị trường phí, phụ phí đường biển; giao Bộ Công thương xem xét, đánh giá các vấn đề cạnh tranh đối với hành vi thu phụ phí của các hãng tàu nước ngoài đối với hoạt động vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu vào Việt Nam.

Nguồn giaonhanvantai