0% chưa chắc tăng được xuất khẩu

95% hàng Việt Nam xuất khẩu sang Nhật chỉ còn chịu thuế 0%, liệu hàng Việt có thể chiếm lĩnh được thị trường này?

Sau gần 3 tháng kết thúc thỏa thuận về Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA), ngày 25.12.2008, lễ ký kết đã diễn ra tại thủ đô Tokyo của Nhật Bản. Theo hiệp định này, 95% hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Nhật sẽ được áp mức thuế suất bằng 0%. Đây được xem là cơ hội lớn để hàng Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường này. Tuy nhiên, theo một số chuyên gia kinh tế, VJEPA chỉ mới là điều kiện cần để gia tăng xuất khẩu sang Nhật. Vấn đề còn lại là các mặt hàng cần đảm bảo chất lượng và đáp ứng được các yêu cầu khắt khe khác của thị trường khó tính này.

0% thuế vẫn không dễ vào

Với VJEPA, thủy sản, nông sản, hàng dệt may, sắt thép, hóa chất, linh kiện điện tử sẽ có mức cam kết tự do hóa mạnh nhất. Nông sản của Việt Nam được xem là có lợi lớn khi 86% giá trị xuất khẩu sẽ được hưởng mức thuế suất 0%. Đây là mức mở cửa thị trường cao nhất của Nhật Bản đối với một quốc gia trong Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

Tuy nhiên, đại diện nhiều doanh nghiệp cho rằng, việc giảm thuế còn 0% cũng chỉ tác động một phần chứ không thể làm cho xuất khẩu sang Nhật tăng mạnh. Nguyên nhân là Nhật Bản quy định rất khắt khe về nguồn gốc xuất xứ và vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, nhất là với hàng hóa nhập khẩu. Ngoài ra, đây được xem là một thị trường đặc thù, do vậy, nếu không am hiểu các nhà xuất khẩu sẽ rất khó tiếp cận. Tuy nhiên, khó không có nghĩa là không làm được.

Thủy sản và dệt may là những ngành có kim ngạch xuất khẩu lớn sang Nhật và được kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng mạnh khi VJEPA chính thức có hiệu lực ngay từ năm nay.

Thủy sản: chú trọng vệ sinh an toàn thực phẩm

Bà Dương Ngọc Kim, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm Sao Ta (Fimex VN, Sóc Trăng), doanh nghiệp có 12 năm kinh nghiệm xuất khẩu tôm sang thị trường Nhật, cho rằng, muốn xuất khẩu thủy sản sang Nhật cần xác định được 3 vấn đề.

Đầu tiên, doanh nghiệp phải xác định Nhật là thị trường chiến lược, quá trình hoạt động ở đây phải xuyên suốt, lâu dài. Tuy là thị trường khó tính, nhưng một khi đã thiết lập được mối quan hệ uy tín, đây lại là thị trường rất bền vững. “Đơn hàng sang đây không lớn hơn so với Mỹ, nhưng lợi nhuận có thể cao hơn khoảng 10% và quan trọng là nếu đối tác Nhật đã tin cậy, doanh nghiệp cứ đều đặn mà làm”, bà Kim cho biết.

Hiệp định đối tác kinh tế Việt – Nhật

Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA) là thỏa thuận song phương mang tính toàn diện bao gồm các lĩnh vực thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, đầu tư, cải thiện môi trường kinh doanh, di chuyển lao động, hợp tác về tiêu chuẩn kỹ thuật… Theo Hiệp định, trong vòng 10 năm, khoảng 92% kim ngạch 2 chiều sẽ được miễn thuế khi vào thị trường của mỗi bên.

Vấn đề thứ hai là các thiết bị công nghệ, nhà máy sản xuất phải đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm đến mức tối đa. Thứ ba là đội ngũ quản lý phải có trình độ chuyên môn cao, công nhân được đào tạo bài bản và tính kỷ luật cao. “Các nhà nhập khẩu Nhật rất quan tâm đến vấn đề này và thường xuyên đến kiểm tra nhà máy sản xuất của doanh nghiệp xuất khẩu. Có khi 1 tháng họ đến 2 lần, còn nhà nhập khẩu Mỹ nhiều khi 1 năm chỉ đến 1 lần. Thậm chí, phía Nhật còn đưa ra những yêu cầu như công nhân trực tiếp làm ra sản phẩm, 1 giờ đồng hồ phải rửa tay ít nhất 1 lần”, bà Kim cho hay.

Nếu muốn tạo ấn tượng tốt với khách hàng Nhật, khi chào hàng, doanh nghiệp nên có đĩa DVD giới thiệu nhà máy và quy trình sản xuất của mình. Trong đó, doanh nghiệp mô tả cụ thể phương pháp tránh nhiễm khuẩn ngoại vật, thời gian và nhiệt độ tiệt trùng…

Năm 2008, tổng doanh thu xuất khẩu của Fimex VN là 61 triệu USD, trong đó, thị trường Nhật chiếm đến 50%. Theo bà Kim Nhật vẫn là thị trường chiến lược mà Fimex VN xác định ngay từ những ngày đầu thành lập. “Sau Tết Dương lịch 2009, Fimex VN đã nhận được 3 đơn đặt hàng qua fax và 2 email từ Nhật yêu cầu báo giá mặt hàng tôm tẩm bột”, bà Kim tiết lộ. Năm 2009, xuất khẩu sang Nhật của Fimex VN sẽ vẫn ổn định, bà khẳng định.

Dệt may: nguyên phụ liệu không đáng lo

Nếu như ngành thủy sản được yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng và vệ sinh thực phẩm thì đối với dệt may, những chi tiết kỹ thuật và nguồn nguyên liệu đảm bảo được xem là chìa khóa thành công.

Với gần 20 năm làm hàng xuất khẩu sang Nhật, ông Nguyễn Xuân Hồng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần May Sài Gòn 3, rút ra kinh nghiệm: Nếu khách hàng Mỹ quan tâm nhiều đến kiểu dáng, mẫu mã, tính thời trang, người Nhật lại quan tâm đến từng chi tiết kỹ thuật như đường may, hạt nút, chất liệu… Do đó ông cho rằng, nếu doanh nghiệp nào hiểu đặc tính này thì mới có thể làm được hàng cho Nhật.

Ngoài những đặc tính về thị trường, để có được lợi thế từ VJEPA, theo ông Hồng, điều kiện kèm theo là các doanh nghiệp dệt may phải sử dụng nguyên liệu của Nhật, Việt Nam hoặc của các nước ASEAN khác. Đây là điều kiện không phải doanh nghiệp nào cũng đáp ứng được. Tuy nhiên, với thực tế hiện tại của May Sài Gòn 3, ông Hồng tự tin có thể nắm bắt được cơ hội này. Theo ông, nguyên phụ liệu của May Sài Gòn 3 sử dụng để sản xuất từ trước đến nay, có 80% đáp ứng được điều kiện của phía Nhật.

Năm 2008, kim ngạch xuất khẩu sang Nhật của Công ty May Sài Gòn 3 đạt gần 45 triệu USD. Kế hoạch năm 2009 của Công ty là tăng sản lượng xuất khẩu sang Nhật từ 40% năm 2008 lên 60%. Theo ông Hồng, dù thị trường Nhật đang gặp nhiều khó khăn, nhưng với lợi thế mới của Việt Nam trong việc dỡ bỏ hàng rào thuế quan, May Sài Gòn 3 cũng như nhiều doanh nghiệp dệt may khác vẫn có thể cầm cự và tăng trưởng được tại thị trường này.