Phát triển GTVT đến 2020: Phải thể hiện khát vọng của ngành GTVT

Ngày 17/10, tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng đã chủ trì cuộc họp nghe báo cáo về điều chỉnh Chiến lược GTVT đến năm 2010 và tầm nhìn 2030. Tham dự có các Thứ trưởng Trương Tấn Viên, Phạm Quý Tiêu cùng đại diện lãnh đạo các cục, vụ, viện, tổng công ty…

Còn nhiều bất cập

Trong quá trình 3 năm  triển khai thực hiện Chiến lược phát triển GTVT đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 35/2009/QĐ – TTg ngày 3/3/2009 đã xuất hiện một số vấn đề bất cập. Cụ thể, về đường bộ , trên tuyến QL 1A mặc dù là tuyên giao thông huyết mạch nhưng quy mô nhỏ bé, năng lực hạn chế.mật độ giao thông trên tuyến lớn và tăng trưởng nhanh, một số đoạn đã quá tải, và phần lớn đoạn từ Hà Nội tới T.p Hồ Chí Minh sẽ mãn tải vào sau năm 2015…

Đối với tuyến đường sắt Bắc – Nam hiện đang có năng lực thông qua hạn chế, nhiều đoạn nút cổ chai nên khả năng thông qua tối đa được 32 đôi tàu ngày đêm và theo dự báo sẽ mãn tải vào năm 2015. Ngoài ra còn nhiều dự án đường sắt chưa có nguồn lực để triển khai theo quy hoạch.
Các cảng biển cửa ngõ quốc tế tại các vùng kinh tế trọng điểm như Lạch Huyện ( Hải Phòng), Cái Mép – Thị Vải ( Bà Rịa – Vũng Tàu) chậm tiến độ. Vẫn còn tồn tại sự thiếu đồng bộ giữa cầu bến và luồng vào cảng, giữa cảng và hệ thống giao thông sau cảng…

Một số cảng hàng không quốc tế mới được đầu tư cải tạo, nâng cấp nhưng vẫn chưa đồng bộ, hiện đại. Đối với giao thông đô thị ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh tình trạng ùn tắc giao thông diễn ra thường xuyên và ngày càng trầm trọng. Việc đầu tư nâng cấp, mở rộng và xây dựng mới các dự án đô thị  với tiến độ quá chậm. Trong khi đó tỷ lệ đảm nhận vận tải hành khách công cộng hiện nay chỉ đạt 10 – 12% và không thể đạt 35 – 45% như chiến lược đề ra.
Đối với công nghiệp đóng tàu, cỡ tàu đóng mới, sửa chữa không còn phù hợp với năng lực và thị trường tiêu thụ sản phẩm; tỷ lệ nội địa hóa 70% cũng quá cao do công nghiệp phụ trợ chậm phát triển. Đối với công nghiệp ô tô và máy thi công, tỷ lệ nội địa hóa chỉ đạt 15 – 18% tùy loại sản phẩm.

Qua các ý kiến đánh giá chuyên môn cho thấy, mặc dù đã thực hiện đa dạng hóa các nguồn vốn đầu tư, các hình thức đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, nhưng vẫn chưa huy động được nguồn lực ngoài nhà nước, chưa tạo được sự ủng hộ mạnh mẽ và chia sẻ trách nhiệm của toàn dân. Ngoài ra, hiện nay các phương thức vận tải phát triển chưa hợp lý. Xu hướng “đường bộ hóa” ngày càng rõ rệt. Tỷ lệ đảm nhận vận tải bằng đường bộ là 90% đối với hành khách và 63% đối với hàng hóa, điều đó đã gây nên nhiều hệ lụy như cho phí vận tải cao, không hợp lý, vấn đề TNGT và ô nhiễm môi trường.

Tập trung vào trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải

Theo báo cáo đánh giá nêu ra của Viện Chiến lược  và phát triển GTVT, những bất cập tồn tại bao gồm cả những nguyên nhân khách quan và chủ quan. Trong đó, về mặt khách quan là do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu đã làm nhiều quốc gia trên thế giới rơi vào suy thoái, vấn đề nợ công trở thành gánh nặng cho nền kinh tế. Trong đó, Việt Nam cũng khó tránh khỏi tác động xấu này và vấn đề tái cơ cấu đầu tư công là giải pháp kịp thời. Nghị quyết số 11/NQ –CP của Chính phủ về những giải pháp chủ yếu tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội, cắt giảm chi tiêu công trong đó có nhiều công trình giao thông nằm trong diện đình hoãn.

Về chủ quan, khi lập chiến lược 3 năm trước đây đã quá kỳ vọng vào sự tăng trưởng kinh tế với tốc độ cao nên đề ra các mục tiêu cho ngành giao thông chưa sát thực. Quá trình triển khai thực hiện chưa đạt được yêu cầu. Tư duy phát triển kết cấu hạ tầng chậm đổi mới, chưa phù hợp với cơ chế thị trường; nguồn nhân lực đầu tư vẫn chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước. Phân bổ nguồn lực còn dàn trải, chưa tập trung vào các công trình trọng điểm thiết yếu; tiến độ triển khai các dự án chậm do thiếu vốn, do chậm giải phóng mặt bằng, một số cơ chế chính sách phát triển còn bất cập.Đại diện Tổng Cục đường bộ Việt Nam phát biểu tham gia điều chỉnh Chiến lượcĐại diện Tổng cục Đường bộ Việt Nam phát biểu tham gia điều chỉnh Chiến lược.

Sau khi nghe rất nhiều ý kiến của các cơ quan chuyên môn, Bộ trưởng Đinh La Thăng đã đề nghị các Cục quản lý nhà nước của Bộ cần phát huy trí tuệ tập thể để đóng góp hoàn thiện chiến lược. Đồng thời, dự thảo sẽ được thẩm định bởi các Hội, Hiệp hội chuyên ngành, trên cơ sở đó tiếp thu có chọn lọc các ý kiến để bổ sung vào dự thảo Chiến lược. Bộ trưởng yêu cầu phải có báo cáo đánh giá kết quả thực hiện chiến lược trong 3 năm, rút ra bài học kinh nghiệm để tìm ra nguyên nhân để điều chỉnh chiến lược cho phù hợp.

Bộ trưởng Đinh La Thăng đặc biệt nhấn mạnh tư tưởng chỉ đạo trong điều chỉnh chiến lược phải thể hiện được khát vọng phát triển của ngành GTVT; tập trung khắc phục việc đầu tư dàn trải, thiếu đồng bộ, đồng thời phát huy được lợi thế, về quy mô, hình thức…Ngoài ra, Bộ trưởng yêu cầu việc điều chỉnh Chiến lược  Phát triển GTVT đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 phải với những mục tiêu hết sức cụ thể, trong đó thể hiện trách nhiệm cụ thể của địa phương; Xác định rõ quan điểm hợp tác quốc tế. Các giải pháp thực hiện chiến lược phải gắn liền  với các cơ chế chính sách, trong đó tập trung Đề án huy động các nguồn lực phát triển kết cấu hạ tầng giao thông ; phát triển nguồn lực cho hợp lý. Giải pháp của chiến lược phải tập trung vào các dự án trọng tâm, trọng điểm như tuyến QL 1A, đường Hồ Chí Minh…

Bộ trưởng Đinh La Thăng yêu cầu Viện Chiến lược và phát triển GTVT nhanh chóng tiếp thu, hoàn thiện để Bộ GTVT trình Chính phủ trong tháng 12 năm 2012.

Đỗ Thi (Bao GTVT)