Làm thế nào để hàng xuất khẩu Việt Nam cạnh tranh được trên thế giới?

Chính vì thiếu thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm đã dẫn tới tình trạng các hành vi gian lận thương mại, làm tổn hại lợi ích người tiêu dùng diễn ra khá phổ biến. Và hậu quả nghiệm trọng hơn cả là sản phẩm thủy sản của Việt Nam mất dần lòng tin của người tiêu dùng thế giới.

Việt Nam đang nằm trong nhóm các nước xuất khẩu thủy sản lớn trên thế giới, nhưng hầu hết các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu mặt hàng này còn chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của việc cung cấp thông tin một cách rõ ràng và minh bạch cho người tiêu dùng. Bản thân doanh nghiệp và nhà sản xuất cũng chưa coi đây là một công cụ hữu hiệu để tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

Không những thế, nhiều doanh nghiệp còn ngại ngần trong cung cấp thông tin, thậm chí quan niệm việc minh bạch thông tin sẽ làm cho doanh nghiệp bị yếu thế hoặc mất khả năng cạnh tranh. Chính việc thiếu thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm đã dẫn tới tình trạng các hành vi gian lận thương mại, làm tổn hại lợi ích người tiêu dùng diễn ra khá phổ biến. Và hậu quả nghiệm trọng hơn cả là sản phẩm thủy sản của Việt Nam mất dần lòng tin của người tiêu dùng thế giới.

Truy xuất nguồn gốc hiện là yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản và hàng nông sản nói chung của Việt Nam. Yêu cầu này không chỉ xuất phát từ phía Chính phủ, từ các nhà nhập khẩu, các tổ chức tiêu chuẩn độc lập ISO, BAP, MSC..mà cả từ phía người tiêu dùng nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và thực hiện trách nhiệm xã hội. Có đảm bảo tốt được yêu cầu này thì mặt hàng thủy sản xuất khẩu mới có khả năng cạnh tranh tốt với các mặt hàng cùng loại trên thị trường thế giới.

Theo TS Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện chính sách phát triển NNNT, thực tế có những doanh nghiệp còn che giấu thông tin bởi họ nghĩ rằng che giấu thông tin thì lại có lợi hơn là minh bạch chúng. Sự mập mờ về thông tin, tạo cơ hội cho nhiều doanh nghiệp đưa cả hàng chất lượng kém vào bán với giá tương tự.

“Nếu tình trạng này còn kéo dài, thì những doanh nghiệp làm ăn chân chính và cả thương hiệu hàng nông thủy hải sản Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng. Và lúc đó, cả doanh nghiệp tốt và doanh nghiệp xấu sẽ đều chịu thiệt hại như nhau”, TS Sơn khuyến cáo.

Thông tin thiếu minh bạch đang khiến cho sức cạnh tranh của các sản phẩm nông thuỷ sản của Việt nam còn yếu. Xu hướng tiêu dùng của Thế giới hiện nay đang thay đổi theo hướng minh bạch hóa thông tin về sản phẩm đến tận người tiêu dùng. Yêu cầu này đòi hỏi các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam cần phải thích ứng ngay với thay đổi đó.

Việc minh bạch thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm sẽ giúp doanh nghiệp tạo dựng niềm tin với thị trường, tạo ra cơ hội tiêu thụ sản phẩm với sức cạnh tranh cao đồng thời nâng cao được thương hiệu cho sản phẩm nông thuỷ sản của Việt Nam.

Ông Nguyễn Hữu Dũng, Phó chủ tịch Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (Vasep) cho rằng, truy xuất nguồn gốc khi được đặt ra thành yêu cầu của quản lý nhà nước, của các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế sẽ khiến cho doanh nghiệp phải tự cố gắng thay đổi quy trình sản xuất theo hướng tốt lên để có thông tin tốt để công bố. Vì không ai lại muốn công bố thông tin xấu…

Tuy nhiên, TS Đặng Kim Sơn lại cho rằng, câu chuyện truy xuất nguồn gốc minh bạch hóa thông tin trước hết chính là yêu cầu của nhà sản xuất để thương hiệu của sản phẩm chiếm được sự tin cậy của người tiêu dùng và thị trường cả trong nước và quốc tế.

Có thể thấy, việc thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm nói chung và sản phẩm thủy sản nói riêng là một trong những phương pháp hiệu quả để đưa sản phẩm của Việt nam tiếp cận được các thị trường khó tính như Mỹ, EU hay Nhật Bản.

Trước yêu cầu này, bản thân mỗi doanh nghiệp Việt nam cần nâng cao nhận thức của mình về việc thực hiện truy xuất nguồn gốc đối với việc nâng cao năng lực cạnh tranh để có thể triển khai và thực hiện nhằm mang lại hiệu quả tốt nhất.

Ông Nguyễn Hữu Dũng cho hay, thời gian tới, chúng ta sẽ xây dựng 1 trung tâm phân phối thủy sản ở Châu Âu và sàn đấu giá cá tra ở đây. Do vậy nếu doanh nghiệp muốn đưa sản phẩm thủy sản của mình vào giao dịch tại đây thì rõ ràng sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn chất lượng tốt, quy trình chế biến phải được công khai để nhà nhập khẩu có thể truy xuất được nguồn gốc. Chính vì thế đòi hỏi doanh nghiệp phải làm ăn tốt để có thể minh bạch hóa thông tin.

Theo các chuyên gia để việc truy xuất nguồn gốc được các doanh nghiệp chủ động thực hiện bên cạnh việc tuyên truyền nhằm thay đổi nhận thức thì về phía nhà nước và các cơ quan quản lý cũng cần đưa việc này thành quy định bắt buộc và chuẩn hoá nó. Có như vậy thì mặt hàng thuỷ sản và nông sản của Việt Nam mới có khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững trên thị trường thế giới.